Cambridge IGCSE Turkish - First Language 0513 — 2006 May/June Paper 2 · Variant 1

This document consists of 6 printed pages and 2 blank pages. SP (CW) S92300/2 © UCLES 2006 [Turn over UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education FIRST LANGUAGE TURKISH 0513/02 Paper 2 Reading and Directed Writing May/June 2006 2 hours 15 minutes Additional Materials: Answer Booklet/Paper READ THESE INSTRUCTIONS FIRST If you have been given an Answer Booklet, follow the instructions on the front cover of the Booklet. Write your Centre number, candidate number and name on all the work you hand in. Write in dark blue or black pen on both sides of the paper. Do not use staples, paper clips, highlighters, glue or correction fluid. Answer all questions. At the end of the examination, fasten all your work securely together. The number of marks is given in brackets [ ] at the end of each question or part question. www.XtremePapers.com

2 0513/02/M/J/06 © UCLES 2006 1. Bölüm Metin A ve B’yi dikkatle okuyup 1. ve 2. soruyu cevaplayınız. Metin A DÜNYADA SU BI . TMI . YOR AMA … Evet su bitmiyor ama onu paylas¸an insan sayısı sürekli olarak artıyor. Yani herkesin payına düs¸en su giderek azalıyor. Ayrıca kentsel ve sanayi kökenli atıklar ve hızlanan nüfus artıs¸ına kars¸ın azalan tarım topraklarında birim alandan alınacak ürün miktarını artırmak amacıyla bilinçsizce kullanılan gübre ve ilaçlar, yer altı ve yer üstü su kaynaklarını kirleterek kullanılabilecek su miktarını giderek azaltmaktadır. Yeryüzünde pek çok akarsu bir ülkede dogˇup bas¸ka bir ülkeye/ülkelere geçtigˇi için “sınır-as¸an su”, bazıları da yer yer iki ülke arasındaki sınır boyunca aktıgˇı için “sınır-olus¸turan su” olarak nitelendirilir. Kullanılabilecek suyun giderek azalması, çok uluslu akarsuları paylas¸an ülkeler arasında ciddi sorunlara yol açabilmektedir. Ne yazık ki su sorununu çözmenin her duruma uyan ortak bir reçetesi yok. Selleri önleyip içme ve sulama suyu sagˇlamak ve enerji elde etmek için yapılan barajlar bile iklimi ve ekolojiyi olumsuz etkileyebilmektedir. Bu durumda su ile ilgili konularda atılacak adımlarda ülkeler is¸ birligˇi yapmalı, uluslararası düzeyde çalıs¸acak kurumlarla soruna küresel olarak bakan nâzım* planlar yapılmalı ve tüm toplumların suyu kullanma bilincini artıracak etkinlikler bir an önce hayata geçirilmelidir. As¸agˇıdakiler suyun problem oldugˇu durumlara bir kaç örnektir: • Ganj Nehrinin sularının azalması ve arıtılmadan nehre verilen kanalizasyon ve kimyasal atıklarla kirlenmesi nedeniyle büyük bir nüfus yogˇunlugˇuna sahip bölge tehlike altında. • Çin’deki Sarı Nehir, sularının kirlenmesinin yanı sıra sanayi ve tarım sektöründeki as¸ırı kullanım nedeniyle kurumak üzere. • Nil Nehri, sulama ve enerji üretimi amaçlı as¸ırı kullanım nedeniyle giderek zayıflıyor. Mısır, Etopya ve Sudan’da nüfus bu hızla artmaya devam ederse Nil’e çok bagˇımlı olan bu üç ülke, suyu en iyi s¸ekilde kullanabilmek ve adil paylas¸abilmek için muhakkak is¸ birligˇi yapmak zorundalar. • Avrupa’da yer altı su kaynakları ölçüsüz bir s¸ekilde kullanılıyor. • ABD’deki tarım arazisinin bes¸te birini sulayan Ogallala Aquifer yeraltı kaynagˇı as¸ırı pompalama nedeniyle giderek kuruyor. • Zengin ülkelerdeki insanlar fakir ülkelerin vatandas¸larına göre 10 kat daha fazla su tüketiyorlar. Ancak dünya nüfusunun bes¸te ikisi su sıkıntısı çekiyor ve oralarda hastane yataklarının yarısı bu nedenle ortaya çıkan hastalıklardan yatan hastalarla doluyor. Evet dünyamızın su kaynaklarını artıramayız ama biz suyu kullanma biçimimizi degˇis¸tirebiliriz. Günümüzde kullanılabilen suyun % 70’i tarımda, % 22’si endüstride kullanılıyor. Geri kalan % 8’ni de biz evlerimizde, ofislerimizde kullanıyoruz. Tarımda damlatmalı sulama, düs¸ük basınçlı fıskiyeler, hatta yagˇmur suyunu tutmak için basit toprak setler gibi önlemlerle su kullanımında tasarruf yapmak mümkün. Endüstri zaten maliyeti düs¸ürmek için masrafları kısma yoluna gider. Egˇer su harcamalarından kesmek mümkünse kesecektir.

3 0513/02/M/J/06 © UCLES 2006 [Turn over Ve biz! “Ben neyi degˇis¸tirebilirim?” diyorsanız s¸u anda çok popüler olan yeniden kazanım günlerinden öncesini hatırlamak gerek. Herkesin her s¸eyi çöplügˇe attıgˇı günleri. 20 yıldan kısa zamanda artık birçogˇumuz kullanılmıs¸ gazetelerin, plastik kapların yeniden degˇerlendirilmelerini sagˇlıyoruz. Kullandıgˇımız birçok ürün de yine bunlardan yapılmıs¸, yani eskiden çöp dedigˇimiz s¸eylerden. S¸imdi de, tıras¸ olurken, dis¸ fırçalarken muslugˇu kapamak, küvet yerine dus¸u tercih etmek, arabayı hortumla degˇil kovaya doldurulmus¸ suyla yıkamak gibi alıs¸kanlıklarımızda yapacagˇımız küçücük degˇis¸ikliklerle su tüketimimizi azaltabiliriz. Her birimizin getirecegˇi tasarrufu dünya nüfusunun yarısıyla bile çarpınca çok s¸eyi degˇis¸tirebilecegˇimiz ortada. Evde, ofiste, bahçede yani her yerde yapabilecegˇimiz s¸eyler var. Ayrıca her birimiz sivil toplum örgütleri yoluyla yerel yönetimleri ve hükümetleri daha dogˇru su, çevre ve toprak yönetimi yapmaya zorlayabiliriz. Dünyanın su kaynaklarının sınırlı olması hayatın gereksinim duydugˇu bas¸ka s¸eylerin de sınırlı olması sonucunu getiriyor. Örnegˇin Çin’de bir ton bugˇday yetis¸tirmek için bin ton su kullanılıyor. Su kaynaklarımıza göre yas¸amayı ögˇrenemezsek yalnızca susuz degˇil aç da kalacagˇız. Tüketimin bir ekonomik hedef degˇil de hayatta kalmanın aracı olarak görüldügˇü bir dünyada hepimize yetecek kadar su bulabiliriz. *nâzım: Düzenleyen, düzene koyan. Metin B Su ve Hayat Hangi gıda agˇırlıgˇınızın % 60-70’ini olus¸turur ve sagˇlıklı ve hayatta olmak bakımından oksijenden sonra en önemli ikinci s¸eydir? Bildigˇimiz su. Suya neden ihtiyacımız var? Bir kere hayat suda bas¸lamıs¸ ve hala bir sürü organizmanın yas¸amı suda devam ediyor. Suyun birçok özelligˇi nedeniyle bütün biyolojik reaksiyonlar ve hücredeki tüm kimyasal reaksiyonlar su ortamında meydana gelir. Örnegˇin su, kendi ısısını, kendisini çevreleyen ortamın ısısındaki oynamalara kars¸ı iyi koruyabilir. Bu çok yararlı bir özelliktir çünkü biyolojik süreçlerin gerçekles¸ebilecegˇi ısı kus¸agˇı dardır ve birçok organizma büyük ısı degˇis¸ikliklerini kaldıramaz. Suyun ilginç, onu vazgeçilmez kılan özelliklerinden biri de sogˇuyup belli bir derecenin altına düs¸tügˇünde hacminin artıp, yogˇunlugˇunun azalmasıdır. Bu, buzun suyun üstünde yüzebilmesi anlamına gelir. Ayrıca ısı düs¸tügˇünde düs¸ük yogˇunluklu sogˇuk su, daha yüksek yogˇunlugˇu olan sıcak suyun üstüne çıkar ve böylece buz olus¸umu suyun yüzünde bas¸lar. Bu da tatlı su göllerinin dibinde yas¸ayan organizmaların donmaktan korunması anlamına gelir. Su, canlı maddenin en önemli yapı tas¸ıdır. Canlı hücrenin temel maddesi olan protoplazma, yagˇlar, karbonhidratlar, proteinler, tuzlar ve benzeri kimyasalların su içindeki çözeltisinden olus¸ur. Su, bu maddeleri tas¸ıyan, birles¸tiren ve kimyasal olarak parçalayan bir solvent** is¸levi görür. Hayvanlardaki kan ve bitkilerdeki öz suyu çogˇunlukla sudur ve besinleri tas¸ıyıp atıkları vücuttan çıkarır. Kandaki su normalin %3 ünden fazla eksilirse böbrekler metabolizma artıklarını geçiremeyecek hale gelir. Karbonhidrat ve yagˇın tamamını, proteinin %50 sini kaybetmesine ragˇmen yas¸amaya devam edebilen organizma, vücut suyunun % 20’sini kaybederse ölebilir.

4 0513/02/M/J/06 © UCLES 2006 Vücudumuza bolca sagˇlarsak bu dogˇal sıvı • enerjimizi, konsantrasyonumuzu ve yaktıgˇımız kalori sayısını artırır, • çes¸itli hastalıklardan korunmamızı sagˇlar, • dogˇal bir is¸tah kesici oldugˇu ve yagˇ metabolizmasını uyardıgˇı için kilo vermeyi kolaylas¸tırır, • kasların gücünü korumasına yardımcı olur, • sindirim ve bagˇırsak is¸levlerine katkıda bulunur, • eklemlerin kayganlıgˇını sagˇlar ve organlara yastık görevi yapar, • vücut ısısının denetlenmesinde görev alır, • cigˇerlerimizin oksijen alıp karbondioksit vermesine yardım eder. Kısacası vücutta susuz gerçekles¸ebilen hemen hemen hiçbir s¸ey yoktur. Su yüzde yüz dogˇal, kalorisiz, yagˇsız ve kolesterolsüzdür. Öyleyse s¸erefinize için; • günde en az 8 bardak, • sıcak bir iklimde yas¸ıyor ya da çok egzersiz yapıyorsanız daha çok, • ideal kilonuzu geçen her 11 kilo için bir bardak daha fazla, • düzenli olarak ve bir seferde degˇil bütün güne yayarak ve • susamadan! Susamanız vücudunuzun zaten kısmen susuz kaldıgˇını gösterir. ** solvent: Maddeleri eritebilen 1 Metin A ve Metin B deki bilgilere göre suyun önemini ve günümüzde suyun neden sorun oldugˇunu anlatan 200-250 sözcüklük bir özet yazınız. Yazınızda mümkün oldugˇunca kendi sözcüklerinizi kullanınız. [20] 2 Okulda Çevre Koruma Grubunun üyesi oldugˇunuzu varsayın. Okul derginiz için • suyun neden bos¸a harcanmaması gerektigˇini, • ailelerin, okul idaresinin, ögˇrencilerin, yerel ve ülke düzeyinde yönetimlerin yapabilecegˇi tasarruflarla ilgili önerilerinizi anlatan 200-250 sözcüklük bir makale yazın. Yazınızda A ve B metinlerdeki bilgilerin yanı sıra kendi düs¸ünce ve önerilerinizi kullanın. [20]

5 0513/02/M/J/06 © UCLES 2006 [Turn over 2. Bölüm As¸agˇıda ÇEKÜL VAKFI internet sitesinden yapılan derlemeyi okuyup 3. soruyu cevaplayınız. ÇEKÜL (ÇEVRE VE KÜLTÜR DEGˇERLERI . NI . KORUMA VE TANITMA VAKFI) “7 BÖLGE 7 KENT” PROJESI . Türkiye’nin 7 bölgesinden seçilen pilot noktalardan bas¸layıp, tüm ülkeye yayılması amaçlanan bu proje “Çevre ve Kültür Evi” olarak is¸levlendirilecek bir tarihi yapının restorasyonu ile bas¸layıp sonra sokak, mahalle ve kente, kentlerden havzaya, bölgeye ve ülke bütününe yayılacak bir “koruma, degˇerlendirme ve yas¸atma” eylemidir. “7 Bölge 7 Kent” projesinin sistem ögˇeleri: • Kentleri onları besleyen tarihi-dogˇal çevre ile birlikte plana kavus¸turmak, • Çevre ve Kültür Evini merkez kılmak, • Projeyi “I . nsan” malzemesinden soyutlamamak, • Projeyi “Egˇitim” (yaz okulları, egˇitim paket programları vb.) ile desteklemek. Bu dogˇrultuda Dogˇu Anadolu’da KEMALI . YE, Güneydogˇu Anadolu’da MI . DYAT, Orta Anadolu’da TALAS, Kuzey Anadolu’da KASTAMONU, Güneybatı Anadolu’da AKSEKI . , Batı Anadolu’da BI . RGI . ve Marmara bölgesinde MUDANYA’da yapılan çalıs¸malar s¸öylece özetlenebilir: • Kentin en az bir mahallesinde niteliklerini koruyan bir geleneksel konutun onarılması ve Çevre ve Kültür Evi olarak kamunun ve sivil toplum örgütlerinin bu yapıları degˇerlendirmeleri, • onarımların düzeyini yükseltmek için degˇis¸ik dallarda usta yetis¸tirilmesi ve bunlara sagˇlıklı ortam sagˇlayacak atölyelerin kurulması, • yöreye ait geleneksel sanatların niteliklerine uygun yas¸atılması, • Yaz Okulu çalıs¸malarıyla yörenin ayrıntılı olarak belgelenmesi, koruma amaçlı imar planlarının olus¸turulması, • bu birikimlerin çevre yerles¸im birimlerine aktarılması ve bir “Dogˇal-Kültürel Havza” yaratacak koruma çabalarının yaygınlas¸tırılması, • bu çabalara halkın katılımını sagˇlamak, onları kendi olanaklarıyla evlerini onarmaya ve/veya farklı is¸levlerle degˇerlendirmeye yöneltmek, • deneyimlerin yayınlarla genis¸ çevrelere ulas¸tırılması. Bu çabaların sonuçları bölgelerini s¸imdiden etkilemis¸, birçok koms¸u yerles¸im birimi benzer uygulamaları bas¸latmıs¸tır. Gönüllü Katkıda Bulunmak I . çin • ÇEKÜL Temsilcilikleri ya da Çevre Kültür Evlerinin çes¸itli ihtiyaçlarının sagˇlanması konusunda yardımcı olabilir, • seçilen bölgelerin özel dogˇası ve kültürel kimligˇi bagˇlamında yapılacak eko-turizm ve tanıtım çalıs¸malarına destek verebilirsiniz. • Bunların yanında, meslegˇiniz, ilgi ya da uzmanlık alanınız dogˇrultusunda projenin çes¸itli as¸amalarında farklı biçimlerde sorumluluk alabilirsiniz. Projeyle ilgili ayrıntılı bilgi, destek ve gönüllü katılım için: 7bolge7kent@cekulvakfi.org.tr

6 0513/02/M/J/06 © UCLES 2006 3 ÇEKÜL’e 200-250 sözcüklük bir mektup yazın. Yukarıdaki bilgilerden yararlanarak yazacagˇınız mektubunuzda ÇEKÜL’ü kutlayıp • ÇEKÜL’ün çalıs¸malarını neden begˇendigˇinizi • arkadas¸larınızla birlikte ÇEKÜL’e ne s¸ekilde destek verebilecegˇinizi anlatın. [20]

8 0513/02/M/J/06 BLANK PAGE Permission to reproduce items where third-party owned material protected by copyright is included has been sought and cleared where possible. Every reasonable effort has been made by the publisher (UCLES) to trace copyright holders, but if any items requiring clearance have unwittingly been included, the publisher will be pleased to make amends at the earliest possible opportunity. University of Cambridge International Examinations is part of the University of Cambridge Local Examinations Syndicate (UCLES), which is itself a department of the University of Cambridge.